Vetrarbrautskráningarhátíð 2026

ÁVARP REKTORS, ÁSLAUGAR ÁSGEIRSDÓTTUR, Á Vetrarbrautskráningarhátíð HÁSKÓLANS Á AKUREYRI, 14. febrúar 2026

Kæru kandídatar, aðstandendur, starfsfólk HA og góðvinir háskólans.

Velkomin á vetrarbrautskráningu Háskólans á Akureyri. Til hamingju með daginn ykkar og þennan áfanga í lífinu. Það er alltaf heiður að fá að segja nokkur orð á þessum tímamótum.

Í dag brautskráum við 93 kandídata. 31 kláraði í október og í dag brautskrást 62 kandídatar. Nær allar deildir háskólans eru að brautskrá kandídata. Er helmingur kandídata með okkur hér í Hátíðarsal háskólans, en aðrir eru vonandi að horfa á í streymi. Hvar sem þið eruð stödd, megið þið, kandídatar háskólans, vera stolt af því að hafa náð þessum áfanga, að vera búin að klára háskólagráðu. Það skiptir litlu máli hvort þetta sé fyrsta gráðan, eða sú síðasta – alla vega í bili. Þið hafið unnið markvisst, áfanganum er náð.

Á námsferlinum hafið þið lesið, unnið hópverkefni, tileinkað ykkur rannsóknaraðferðir og lært ný hugtök. Þetta hefur eflaust teygt hugann og þannig hafið þið eflt gagnrýna hugsun, sjálfstæði og fagmennsku, jafnframt því að hafa tekist á við áskoranir lífsins.

Vegferð kandídata er mismunandi. Sumum lætur vel að vinna sjálfstætt, öðrum finnst frábært að hafa haft tækifæri til að kynnast samstúdentum, kennurum og starfsfólki skólans á netinu og í lotum. Aðstandendur ykkar hafa tekið þátt í þessari vegferð á ýmsan hátt og eiga allir þessir einstaklingar þakkir skilið fyrir stuðninginn. Ég vona að þið nýtið samveruna til þess að þakka þeim sem hvöttu ykkur áfram og aðstoðuðu ykkur þegar þess var þörf.

Í dag er 14. febrúar og fellur vetrarbrautskráningin því á sjálfan Valentínusardaginn. Í hugum margra er þessi dagur samofinn hugmyndum okkar um rómantískar ástir, þökk sé mætti auglýsinga og samfélagsmiðla. Þetta er hátíðisdagur blómabúða, súkkulaðiframleiðenda, veitingastaða og jafnvel hótela.

Mér finnst viðeigandi að við eyðum deginum saman hér á Akureyri, bænum sem er þekktur fyrir hjartalaga rauð ljós. Í hversdagsleika lífsins erum við sem búum á Akureyri reglulega minnt á ástina þegar við bíðum eftir grænu ljósi. Það er gott að muna að hjartað þarf stundum að skína skært.

Valentínusardagurinn er nefndur eftir Sankti Valentínusi, sem í trúarsögu kaþólskra voru víst fleiri en einn. Líklegast þykir þó að dagurinn sé nefndur eftir Heilögum Valentínusi, sem uppi var á þriðju öld. Sagan segir að í óþökk keisara Rómar hafi hann gift kristna hermenn, þvert á bann yfirvalda. Keisarinn var víst sannfærður um að ókvæntir hermenn væru betri bardagamenn. Því miður veit ég ekki svarið við þessari spurningu, því að við stutta skoðun á ritrýndum heimildum kemur í ljós að áhrif hjúskapar á hernað hafa lítið verið rannsökuð.

Til að stikla á stóru, þá verður á 14. eða 15. öld algengara á Englandi að 14. febrúar sé tengdur rómantískri ást. Á 18. öld fara pör þar í landi í auknum mæli að skiptast á blómum, konfekti og ástarjátningum og þannig verður trúarsaga að menningarhefð. Á 20. öldinni verður Valentínusardagurinn svo sú viðskiptahátíð rómantíkur sem við þekkjum í dag.
Það er líka áhugaverð staðreynd að listalíf okkar væri mun fátæklegra ef ástin – og ástarsorgin – hefði ekki verið listafólki endalaus uppspretta innblásturs. Ástin er þannig ekki bara tilfinning sem við upplifum heldur líka efniviður listafólks sem hjálpar okkur til dæmis að koma orðum að tilfinningum okkar, tengjast hvert öðru, og hugga okkur þegar hjartað er meyrt.

Í dag er svo komið að ef maður trúir auglýsingum, þá er sú hefð að halda upp á Valentínusardaginn álitin vera eitt það mikilvægasta til að sýna ást í parasamböndum. Hefðir eru vissulega mikilvægar. En flest okkar vitum líka að eitt kvöld umvafin gagnkvæmri ást og umhyggju er ekki nóg.

Ástin er nefnilega ekki bara tilfinning, hún er líka hegðun, eins og fræðafólk á borð við Erich Fromm og Bell Hooks hafa bent á. Ástinni fylgir meðvituð ákvörðun um að styðja við þau sem eru okkur náin, að axla ábyrgð og að nálgast þá sem við elskum og þykir vænt um með virðingu og umhyggju. Við finnum ekki bara fyrir ástinni, heldur þurfum við að muna að sýna hana í verki gagnvart því fólki sem okkur þykir vænt um.

Ástin er ekki einskorðuð við parasambönd, fjölskyldur og vini, heldur meðvituð ákvörðun um að takast á við einstaklinga, lífið og samfélagið af umhyggju og ábyrgð. Það að elska er þannig samfélagsleg ákvörðun og það krefst hugrekkis að velja að þykja vænt um og bera virðingu fyrir samferðafólki okkar. Þannig leggjum við okkar af mörkum til að búa til gott samfélag sem byggist á réttlæti og virðingu. Munum að ástin getur breytt samfélögum.
Af hverju vel ég, rektor Háskólans á Akureyri, að leggja út af ástinni? Jú, það er auðvitað Valentínusardagur en mig langar líka að tengja þessar hugleiðingar við þau auknu átök sem við erum að horfa upp á allt í kringum okkur. Á slíkum tímum er mikilvægt að trúa á kærleikann og að vera virkur þátttakandi í þeirri vinnu sem þarf til að byggja upp og viðhalda góðu samfélagi.

Undanfarin ár hafa verið blikur á lofti í alþjóðamálum þar sem pólitískar væringar vinaþjóða hafa aukist og við höfum horft á afleiðingar harðra stríðsátaka í fréttum nær daglega. Þessar væringar hafa haft bein og óbein áhrif á Ísland og það mun halda áfram. Á slíkum umbreytingatímum er gott að muna að vegurinn á milli þess að vera vinur og óvinur getur verið óþægilega stuttur. Og þegar ríki, samfélög og einstaklingar sjá hag sinn í því að óvinavæða aðra er það þróun sem er erfitt að snúa við.

Þess vegna skiptir máli að muna að við séum meðvituð um valdið sem felst í ástinni og veljum að nálgast hvort annað af skilningi frekar en tortryggni. Við þurfum að vera hugrökk og muna líka að við erum öll fólk. Það er til dæmis enginn minni manneskja sem ákveður að opna dyr fyrir öðrum, aðstoða bæði ástvini og ókunnuga eða temja sér að fara varlega í kommentakerfum samfélagsmiðla. Öll erum við fólk sem eigum okkar sögu, vonir og þrár, og ekkert okkar er fullkomið.

Menntun á Íslandi og þær heitu umræður sem oft upphefjast um hana er í mínum huga kærleikstákn. Við erum sammála sem þjóðfélag að allir eigi að hafa tækifæri til góðrar menntunar. Aðgengi að menntun er á allan hátt samfélagslegt verkefni sem skattgreiðendur og opinberir aðilar hafa ákveðið að sé mikilvæg fjárfesting til að Ísland haldi áfram að vaxa og dafna sem þjóð.

Háskólamenntun byggir á því sem kennt er í grunn- og framhaldsskólum og snýst um að gefa fólki tæki og tól til að geta tekið upplýstar ákvarðanir, meðal annars í þágu þess starfsvettvangs sem stúdentar velja, en einnig í þágu samfélagsins alls. Við þurfum á þekkingu ykkar að halda: fólki sem hefur kunnáttu til að axla ábyrgð, hvort sem það er í heilbrigðisþjónustu, menntakerfinu, atvinnulífinu, opinberri stjórnsýslu eða á öðrum vettvangi. Ykkar framlag skiptir okkur öll máli.

Að lokum vil ég þakka ykkur fyrir að velja Háskólann á Akureyri. Val á háskóla er ekki sjálfgefið. Við vonum að ykkur þyki svolítið vænt um HA og að menntunin nýtist ykkur vel og styðji ykkur í framtíðinni. Látið gott af ykkur leiða og haldið áfram að læra, vaxa og leggja ykkar af mörkum.

Megið þið alltaf bera gleði, hugrekki og ást í hjarta ykkar.

Til hamingju með daginn. Gangi ykkur vel.