RECPOL – Recruitment, Education and Careers in the Police

Rannsóknarverkefni

RECPOL (Recruitment, Education and Careers in the Police) er alþjóðlegt rannsóknarverkefni sem rannsakar lögreglunema frá inntöku til brautskráningar sem og starfsferil nýbrautskráðra lögreglumanna í Evrópu. Rannsóknarverkefnið beinist að því að skilja betur hverjir velja sér lögreglustarfið sem starfsvettvang, hvernig lögreglunemar mótast í námi sínu og hvernig viðhorf, gildi og fagleg sjálfsmynd þeirra þróast á fyrstu árum starfsferilsins.

Verkefnið byggir á langtímarannsókn (reglulegum spurningalistakönnunum) þar sem fylgst er með lögreglunemum frá upphafi náms og áfram inn í fyrstu ár í starfi. Með þessari nálgun er hægt að greina hvernig menntun, starfsreynsla og félagsmótun innan lögreglunnar hafa áhrif á fagleg viðhorf, gildi og starfshætti nýrra lögreglumanna.

RECPOL var upphaflega sett á laggirnar árið 2010 og hefur síðan orðið mikilvægt alþjóðlegt rannsóknarsamstarf á sviði lögreglufræða. Ísland hefur tekið þátt frá upphafi.

Helstu markmið RECPOL eru að:

• rannsaka hver velja sér lögreglustarf, félagslegan bakgrunn og hvata
• greina hvernig lögreglunemar mótast í námi
• skoða hvernig gildi, viðhorf og fagleg sjálfsmynd þróast í lögreglustarfi
• rannsaka áhrif menntunar og starfsreynslu á fagleg viðhorf lögreglumanna
• bera saman lögreglumenntun og félagsmótun lögreglu í mismunandi löndum
• byggja upp þekkingu sem getur nýst við þróun lögreglumenntunar og stefnumótunar í löggæslu

Bakgrunnur

Lögreglustarfið hefur tekið miklum breytingum á síðustu áratugum. Samfélagslegar áskoranir á borð við aukna alþjóðavæðingu, tæknibreytingar, nýjar tegundir afbrota og auknar kröfur um gagnsæi og ábyrgð hafa haft áhrif á hlutverk lögreglu og þær kröfur sem gerðar eru til lögreglumanna.

Á sama tíma hefur lögreglumenntun í mörgum löndum færst í auknum mæli inn í háskólasamfélagið. Slíkar breytingar hafa vakið spurningar um hvernig menntun, félagsmótun og starfsreynsla móta faglega sjálfsmynd lögreglumanna og hvaða gildi og viðhorf eru ríkjandi innan lögreglunnar.

RECPOL verkefnið var þróað til að rannsaka þessi atriði með samanburði milli landa og með því að fylgjast með þróun viðhorfa og gilda yfir tíma.

Rannsóknaraðferð

RECPOL er langtímarannsókn sem byggir á samanburðarhæfum spurningalistagögnum frá lögreglunemum í mörgum Evrópulöndum.

Í verkefninu eru lögreglunemar spurðir um viðhorf, gildi, þekkingu og væntingar til starfsins á mismunandi stigum náms og starfsferils. Gögnum eru meðal annars safnað:

• við upphaf lögreglunáms
• við lok lögreglunáms
• á fyrstu árum starfsferils í lögreglu

Spurningalistarnir innihalda meðal annars spurningar um:

• fagleg gildi og viðhorf til lögreglustarfsins
• skilning á hlutverki lögreglu í samfélaginu
• viðhorf til valds, laga og réttinda
• væntingar til starfsferils og vinnuumhverfis
• þekkingu og hæfni sem talin er mikilvæg í lögreglustarfi

Þessi gögn gera rannsakendum kleift að greina hvernig viðhorf og gildi þróast yfir tíma og hvernig mismunandi menntunarkerfi og skipulag löggæslu hafa áhrif á þessa þróun.

RECPOL á Íslandi

Háskólinn á Akureyri tekur þátt í RECPOL í gegnum Rannsóknasetur í lögreglufræði, í samstarfi við embætti ríkislögreglustjóra og Mennta- og starfsþróunarsetur lögreglu.

Íslensk þátttaka í verkefninu felst í gagnaöflun meðal lögreglunema í lögreglunámi Háskólans á Akureyri og í samanburði niðurstaðna við önnur þátttökulönd.

Rannsóknin veitir mikilvægar upplýsingar um:

• viðhorf og gildi lögreglunema á Íslandi
• áhrif lögreglumenntunar á faglega þróun lögreglumanna
• hvernig nýir lögreglumenn upplifa fyrstu ár sín í starfi

Niðurstöður verkefnisins geta þannig lagt grunn að frekari þróun lögreglumenntunar og faglegra starfshátta í íslenskri löggæslu.

Alþjóðlegt samstarf

RECPOL er alþjóðlegt rannsóknarsamstarf sem sameinar fræðafólk og rannsóknastofnanir sem starfa á sviði lögreglufræða.

Meðal þátttökulanda eru meðal annars:

• Noregur
• Svíþjóð
• Ísland
• Skotland
• Eistland

Samstarfið gerir kleift að bera saman niðurstöður milli landa og greina sameiginlega þætti og mismun í þróun lögreglumenntunar og lögreglumenningar.

• RECPOL síða Norska lögregluháskólans
• RECPOL síða Linnaeus háskólans í Svíþjóð

Mikilvægi verkefnisins

RECPOL er eitt umfangsmesta rannsóknarverkefni í Evrópu sem beinist að félagsmótun og faglegri þróun lögreglumanna.

Verkefnið veitir mikilvæga innsýn í:

• hvernig lögreglumenn festa sig í sessi sem fagstétt
• hvernig menntun mótar fagleg gildi og viðhorf
• hvernig lögreglumenning þróast á fyrstu árum starfsferilsins

Slík þekking er mikilvæg fyrir þróun lögreglumenntunar, faglegra starfshátta og stefnumótunar í löggæslu í lýðræðissamfélögum.

Birtingar með íslenskum RECPOL niðurstöðum

• Ólafur Örn Bragason og Marie-Louise Damen. (2025). Reforming police education in Iceland: a comparative analysis of students’ competence valuations before and after the transition to university education. Policing and Society, 35(8), 1084-1099.
• Eyrún Eyþórsdóttir og Margrét Valdimarsdóttir. (2025). Attitudes of newly recruited Icelandic police students towards diversity. International journal for crime, justice and social democracy, 14(1), 1-16. 
• Guðmundur Oddsson og Margrét Valdimarsdóttir. (2024). To be or not to be armed: Icelandic police students’ attitudes towards routinely arming an unarmed police service. Nordic Journal of Criminology, 26(1), 1-20. 
• Guðmundur Oddsson, Andrew Paul Hill, Þóroddur Bjarnason, Ólafur Örn Bragason, and Kjartan Ólafsson. Iceland as a microcosm of the effects of educational reform on police students’ social background. Í The making of a police officer. New York: Routledge, 81-95. 
• Tore Bjørgo og Marie-Louise Damen (ritstj.). (2020). The making of a police officer: Comparative perspectives on police education and recruitment. New York: Routledge. 

Tengiliðir

Upplýsingar um þátttöku Íslands í RECPOL verkefninu veita Guðmundur Oddsson og Ólafur Örn Bragason fyrir hönd Rannsóknaseturs í lögreglufræði við Háskólann á Akureyri.