Örverur koma til hjálpar við niðurbrot á plasti

Í meistaraverkefni sínu við Auðlindadeild rannsakaði Radek niðurbrot á plasti með örverum úr íslenskum jarðvegi. Helstu niðurstöður rannsóknarinnar geta haft víðtæk áhrif og hafa vakið athygli innanlands og á alþjóðavísu enda notkun örvera í niðurbroti á plasti talin ein af mikilvægustu lausnunum við ört vaxandi plastmengunarvanda heimsins.

Nýjustu niðurstöður verkefnisins bárust vorið 2025 og hafa verið samþykktar til birtingar í alþjóðlega vísindatímaritinu Frontiers sem er stórt skref hvað varðar alþjóðlega viðurkenningu á niðurstöðunum.

Ekkert annað í stöðunni en að læra íslensku

Radek er 45 ára og hefur búið á Íslandi í 24 ár. Hann flutti frá Póllandi árið 2001 og fékk strax vinnu hjá SS á Hvolsvelli. „Þar var ég að vinna með eldra fólki sem talaði ekki ensku. Til að geta átt samskipti við þau var ekki annað í stöðunni en að læra íslenskuna, og ég er mjög feginn því í dag,“ segir Radek.

Á þessum 23 árum hefur hann nýtt sér vel íslenskt menntakerfi, hann lauk Háskólabrú, BS-prófi í heilbrigðislíftækni árið 2018 og lauk MS-prófi í líftækni við Auðlindadeild háskólans í fyrra. Hann segir að „allt sé hægt ef viljinn er fyrir hendi“ og hrósar HA sérstaklega fyrir sveigjanlegt námsfyrirkomulag.

Örverurnar fundnar á Akureyri og prófaðar á rannsóknarstofum á Spáni

Við framkvæmd rannsóknar safnaði Radek örverum á vettvangi í nágrenni Háskólans á Akureyri. Síðan voru þær ræktaðar í æti með plasti til að velja út bakteríur sem gætu brotið það niður. Á þessu stigi fékk Radek leiðsögn frá Oddi Þór Vilhelmssyni prófessor og síðar frá Gustavo Graciano Fonseca prófessor og Margréti Auði Sigurbjörnsdóttur, sem öll starfa við Auðlindadeild.

Radek hlaut styrk úr COST-samstarfsnetinu PurpleGain til tveggja mánaða rannsóknardvalar á Spáni, þar sem hann vann á rannsóknastofu Centro de Astrobiología í Madrid undir stjórn Dr. Cristinu Cid. Þar voru gerðar DNA-, prótein- og rafeindasmásjárskoðanir og fyrstu niðurstöður staðfestu plastniðurbrot.

Í rannsóknum koma stundum óvæntir hlutir í ljós, hlutir sem voru ekki endilega markmið rannsóknarinnar. Við rannsóknir á örverunum greindist áður óþekkt prótein. Hlutverk þess er þó enn óljóst en lífefnafræðingar munu greina það nánar á komandi mánuðum. Spurning hvort það muni bera nafnið Radek-próteinið?

Framtíðin felst í frekari rannsóknum og fjármögnun

Ný sýni örvera eru enn til greiningar í Barcelona og samstarfið við rannsóknastofurnar í Madríd og Barcelona gæti haldið áfram en það fer eftir fjármögnun og því hvernig greininni í Frontiers verður tekið.

„Þegar ég horfi til baka sé ég hversu mikla möguleika íslenskt samfélag getur boðið fólki sem er áhugasamt og tilbúið í verkefni, jafnvel þegar aðstæður eru ekki einfaldar,“ segir Radek og bætir við að hann hafi enn mikinn áhuga á plastniðurbroti með örverum þó að hann njóti í dag vinnunnar hjá Heilbrigðiseftirlitinu, „ég vona að ég geti þróað verkefnið áfram, ef tækifæri skapast.“